Loading...

środa, 7 lipca 2010

Gdańsk w dobie Oświecenia

1. Miasto światowe.
• 1620 Francuska placówka konsularna w Gdańsku.
• Raporty Louisa Mathy’ego o uwarunkowaniach międzynarodowych dot. Gdańska.
• Kontakty z Królewcem, Holandią i Szwecją.
• Kolonia kupców Angielskich.
• Szerokie horyzonty myślowe i geograficzne. Studia za granicą.
• Pamiętniki Joanny Schopenhauer.
• Około 1700 roku już dobra znajomość Locke’a i Thomasiusa.
• Entuzjastyczne przyjęcie teorii Wolffa.
• 1708 Groddeck omawia sensualizm Locke’a.
• Goście zagraniczni: Chodowiecki (1773) , Bernoulli.
• Znaczenie pobytu Stanisława Leszczyńskiego w mieście.



2. Samodzielny organizm.
• Przywileje
• Zadowolenie z wolności polskich.
• Silny patriotyzm lokalny.
• Spory prawne z asesorią królewską.
• Lojalność wobec króla polskiego.
• Tragedia rozbiorów. Pozbawienie miasta zaplecza ekonomicznego.

3. Ciągłość kulturalna.
• Jarmark dominikański. Kieszonkowcy i wydawcy.
• Jubileusze pokoju oliwskiego (1760) i oswobodzenia miast pruskich (1754).
• Poezja i muzyka okolicznościowa.
• Johann Adam Tritt – poeta. Zadebiutował wierszem napisanym z okazji odsłonięcia pomnika Augusta III (1755).
• Johann Balthasar Christian Freislich (1687-1764) kompozytor. (gł. Kantaty).
• Friedrich Morheim .
• Mowy wychwalające naukę.
• Miasto rządzone przez Gelehrten (bunty przeciw nim 1748-1752).

4. Opinia publiczna i prasa.

• 1616 pierwsza gazeta gdańska Wohentliche Zeitung aus mancherleu Orten
• 1740 powstaje działająca do XIX wieku tygodniowa gazeta ogłoszeniowa:
• Grudzień 1735- styczeń 1737 pierwszy tygodnik moralny: Die Mühsame Bemerkerin (na wzór brytyjskiego Spectatora i gazety Johanna Christopha Gottscheda Die vernünftigen Tadlerinnen. (wydawca Thomas Johann Schreiber).
• 1741-1743 Freydenker


5. Nauka

• Tradycje Heweliusza.
• Michael Christoff Hanow przyrodnik 1737 – czasopismo przyrodnicze Erlauterete Merkwurdigkeiten der Natur.
• Der Teutsche Diogenes i Der fromme Naturkundigte.
• Oświeceni aptekarze. 1703 ustawa aptekarska zgodna z duchem oświecenia.
• Wizyta Ehlera w Petersburgu.
• W czasie wojny siedmioletniej (1756-1763) wielu uczonych ucieka do Gdańska.
• Nieudana próba Georga Marcusa Knocha i Andrezja Stanisława Załuskiego by rozszerzyć działalność gdańskich towarzystw przyrodniczego na całą Polskę.

6. Oświata.

• Nieudana reforma szkół. (1753)
• Gimnazjum Gdańskie. Około 1760 j. Niemiecki wypiera łacinę.
• Gimnazjum jako fabryka wierszy okolicznościowych.

7. Literatura.

• 1720 Societas Literaria cuius symbolum viritutis et scientiarum incrementia.
• Bernoulli (szwajcarski matematyk) chwali kawiarnie Gdańskie.
• Dwie drukarnie miejskie.
• Ogromna oferta wydawnicza. Aukcje książek.
• Biblioteki prywatne.: profesora Cosacka, pisarza Glummerta i Hanowa.
• „Bestsellery” : Samuel Richardson „Pamela”, Goethe ”Cierpienia młodego Wertera”, powieści Henry’ego Fieldinga.
• Teatr : brytyjskie tradycje elżbietańskie.; stała trupa dopiero ok. 1790. Popularność komedii Goldoniego i Moliera.
• Karl Döbbelin dyrektor trupy teatralnej. Działał od 1768 do 1770 roku.
• Gottfried Lengnich (1689-1774) historyk.
• 1716- 1719 I tom Polnische Bibliothek Lengnicha.
• 1747-1750 Preußische Sammlung Hanowa.
• Daniel Chodowiecki: Kunstlerfahrt nach Danzig Jahre 1773.
• 1765-1766 literacko-historyczny konkurs Księcia Jabłonowskiego na temat tego czy Lech przybył w roku pięćsetnym do Polski.
• 1767-1773 Tadeusz Czacki (1765-1813) w Gdańsku.

Brak komentarzy: