piątek, 11 lutego 2011

1741 Robert Walpole Mowa w Izbie Gmin z lutego 1741 roku przeciw złożeniu go z urzędu premiera.

R. Walpole, Speech Against his Removal from Office, http://en.wikisource.org/wiki/Speech_Against_his_Removal_from_Office

It has been observed by several gentlemen, in vindication of this motion, that if it should be carried, neither my life, liberty, nor estate will be affected. But do the honourable gentlemen consider my character and reputation as of no moment? Is it no imputation to be arraigned before this House, in which I have sat forty years, and to have my name transmitted to posterity with disgrace and infamy? I will not conceal my sentiments that to be named in Parliament as a subject of inquiry is to me a matter of great concern. But I have the satisfaction, at the same time, to reflect that the impression to be made depends upon the consistency of the charge and the motives of the prosecutors
My great and principal crime is my long continuance in office; or, in other words, the long exclusion of those who now complain against me. This is the heinous offense which exceeds all others. I keep from them the possession of that power, those honours, and those emoluments, to which they so ardently and pertinaciously aspire. I will not attempt to deny the reasonableness and necessity of a party war; but in carrying on that war all principles and rules of justice should not be departed from. The Tories must confess that the most obnoxious persons have felt few instances of extra-judicial power. Wherever they have been arraigned, a plain charge has been exhibited against them. They have had an impartial trial and have been permitted to make their defense. And will they, who have experienced this fair and equitable mode of proceeding, act in direct opposition to every principle of justice and establish this fatal precedent of parliamentary inquisition? Whom would they conciliate by a conduct so contrary to principle and precedent
Gentlemen have talked a great deal of patriotism. A venerable word, when duly practised. But I am sorry to say that of late it has been so much hackneyed about that it is in danger of falling into disgrace. The very idea of true patriotism is lost, and the term has been prostituted to the very worst of purposes. A patriot, sir! Why, patriots spring up like mushrooms! I could raise fifty of them within the four-and-twenty hours. I have raised many of them in one night. It is but refusing to gratify an unreasonable or an insolent demand, and up starts a patriot. I have never been afraid of making patriots; but I disdain and despise all their efforts. This pretended virtue proceeds from personal malice and disappointed ambition. There is not a man among them whose particular aim I am not able to ascertain, and from what motive they have entered into the lists of opposition
I shall now consider the articles of accusation which they have brought against me, and which they have not thought fit to reduce to specific charges; and I shall consider these in the same order as that in which they were placed by the honourable member who made the motion: first, in regard to foreign affairs; secondly, to domestic affairs; and, thirdly, to the conduct of the war.
As to foreign affairs, I must take notice of the uncandid manner in which the gentlemen on the other side have managed the question by blending numerous treaties and complicated negotiations into one general mass. To form a fair and candid judgment of the subject it becomes necessary not to consider the treaties merely insulated, but to advert to the time in which they were made, to the circumstances and situation of Europe when they were made, to the peculiar situation in which I stand, and to the power which I possessed. I am called repeatedly and insidiously prime and sole minister. Admitting, however, for the sake of argument, that I am prime and sole minister in this country, am I, therefore, prime and sole minister of all Europe? Am I answerable for the conduct of other countries as well as for that of my own? Many words are not wanting to show that the particular view of each court occasioned the dangers which affected the public tranquility; yet the whole is charged to my account. Nor is this sufficient. Whatever was the conduct of England, I am equally arraigned. If we maintained ourselves in peace, and took no share in foreign transactions, we are reproached for tameness and pusillanimity. If, on the contrary, we interfered in these disputes, we are called Don Quixotes, and dupes to all the world. If we contracted guarantees, it was asked why is the nation wantonly burdened? If guarantees were declined, we were reproached with having no allies.
I now come, sir, to the second head—the conduct of domestic affairs. And here a most heinous charge is made, that the nation has been burdened with unnecessary expenses for the sole purpose of preventing the discharge of our debts and the abolition of taxes. But this attack is more to the dishonour of the whole cabinet council than to me. If there is any ground for this imputation, it is a charge upon king, lords and commons, as corrupted or imposed upon. And they have no proof of these allegations, but affect to substantiate them by common fame and public notoriety! No expense has been incurred but what has been approved of and provided for by Parliament. The public treasure has been duly applied to the uses to which it was appropriated by Parliament, and regular accounts have been annually laid before Parliament, of every article of expense. If by foreign accidents, by the disputes of foreign states among themselves, or by their designs against us, the nation has often been put to an extraordinary expense, that expense can not be said to have been unnecessary; because, if by saving it we had exposed the balance of power to danger, or ourselves to an attack, it would have cost, perhaps, a hundred times that sum before we could recover from that danger or repel that attack.
In all such cases there will be a variety of opinions. I happened to be one of those who thought all these expenses necessary, and I had the good fortune to have the majority of both houses of Parliament on my side. But this, it seems, proceeded from bribery and corruption. Sir, if any one instance had been mentioned, if it had been shown that I ever offered a reward to any member of either House, or ever threatened to deprive any member of his office or employment, in order to influence his vote in Parliament, there might have been some ground for this charge. But when it is so generally laid I do not know what I can say to it unless it be to deny it as generally and as positively as it has been asserted. And, thank God! till some proof be offered, I have the laws of the land as well as the laws of charity in my favor.
Some members of both Houses have, it is true, been removed from their employments under the Crown; but were they ever told, either by me or by any other of his majesty’s servants, that it was for opposing the measures of the administration in Parliament? They were removed because his majesty did not think fit to continue them longer in his service. His majesty had a right so to do; and I know no one that has a right to ask him, “What doest thou?” If his majesty had a mind that the favors of the crown should circulate, would not this of itself be a good reason for removing any of his servants? Would not this reason be approved of by the whole nation, except those who happen to be the present possessors? I can not, therefore, see how this can be imputed as a crime, or how any of the king’s ministers can be blamed for his doing what the public has no concern in; for if the public be well and faithfully served it has no business to ask by whom.
I shall now advert to the third topic of accusation—the conduct of the war. I have already stated in what manner and under what circumstances hostilities commenced; and as I am neither general nor admiral—as I have nothing to do either with our navy or army—I am sure that I am not answerable for the prosecution of it. But were I to answer for everything no fault could, I think, be found with my conduct in the prosecution of the war. It has from the beginning been carried on with as much vigor and as great care of our trade as was consistent with our safety at home and with the circumstances we were in at the beginning of the war. If our attacks upon the enemy were too long delayed, or if they have not been so vigorous or so frequent as they ought to have been, those only are to blame who have for many years been haranging against standing armies; for, without a sufficient number of regular troops in proportion to the numbers kept up by our neighbours, I am sure we can neither defend ourselves nor offend our enemies. On the supposed miscarriages of the war, so unfairly stated and so unjustly imputed to me, I could, with great ease, frame an incontrovertible defense. But as I have trespassed so long on the time of the House I shall not weaken the effect of that forcible exculpation so generously and disinterestedly advanced by the right honourable gentleman who so meritoriously presides at the admiralty.
If my whole administration is to be scrutinized and arraigned, why are the most favorable parts to be omitted? If facts are to be accumulated on one side, why not on the other? And why may not I be permitted to speak in my own favor? Was I not called by the voice of the king and the nation to remedy the fatal effects of the South Sea project and to support declining credit? Was I not placed at the head of the treasury when the revenues were in the greatest confusion? Is credit revived, and does it now flourish? Is it not at an incredible height, and if so, to whom must that circumstance be attributed? Has not tranquillity been preserved both at home and abroad, notwithstanding a most unreasonable and violent opposition? Has the true interest of the nation been pursued, or has trade flourished? Have gentlemen produced one instance of this exorbitant power; of the influence which I extend to all parts of the nation; of the tyranny with which I oppress those who oppose, and the liberality with which I reward those who support me? But having first invested me with a kind of mock dignity, and styled me a prime minister, they impute to me an unpardonable abuse of that chimerical authority which they only have created and conferred.
If they are really persuaded that the army is annually established by me, that I have the sole disposal of posts and honours, that I employ this power in the destruction of liberty and the diminution of commerce, let me awaken them from their delusion. Let me expose to their view the real condition of the public weal. Let me show them that the crown has made no encroachments, that all supplies have been granted by Parliament, that all questions have been debated with the same freedom as before the fatal period in which my counsels are said to have gained the ascendency—an ascendency from which they deduce the loss of trade, the approach of slavery, the preponderance of prerogative, and the extension of influence. But I am far from believing that they feel those apprehensions which they so earnestly labour to communicate to others; and I have too high an opinion of their sagacity not to conclude that, even in their own judgment, they are complaining of grievances that they do not suffer, and promoting rather their private interest than that of the public.
What is this unbounded sole power which is imputed to me? How has it discovered itself, or how has it been proved? What have been the effects of the corruption, ambition, and avarice with which I am so abundantly charged?
Have I ever been suspected of being corrupted? A strange phenomenon, a corrupter himself not corrupt! Is ambition imputed to me? Why then do I still continue a commoner?—I, who refused a white staff and a peerage. I had, indeed, like to have forgotten the little ornament about my shoulders [the garter], which gentlemen have so repeatedly mentioned in terms of sarcastic obloquy. But surely, tho this may be regarded with envy or indignation in another place, it can not be supposed to raise any resentment in this House, where many may be pleased to see those honours which their ancestors have worn, restored again to the Commons.
Have I given any symptoms of an avaricious disposition? Have I obtained any grants from the crown since I have been placed at the head of the treasury? Has my conduct been different from that which others in the same station would have followed? Have I acted wrong in giving the place of auditor to my son and in providing for my own family? I trust that their advancement will not be imputed to me as a crime unless it shall be proved that I placed them in offices of trust and responsibility for which they were unfit, vide: Ibidem.
But while I unequivocally deny that I am sole and prime minister, and that to my influence and direction all the measures of the government must be attributed, yet I will not shrink from the responsibility which attaches to the post I have the honour to hold; and should, during the long period in which I have sat upon this bench, any one step taken by government be proved to be either disgraceful or disadvantageous to the nation, I am ready to hold myself accountable, vide: Ibidem.
To conclude, sir, though I shall always be proud of the honour of any trust or confidence from his majesty, yet I shall always be ready to remove from his councils and presence when he thinks fit; and therefore I should think myself very little concerned in the event of the present question if it were not for the encroachment that will thereby be made upon the prerogatives of the crown. But I must think that an address to his majesty to remove one of his servants, without so much as alleging any particular crime against him, is one of the greatest encroachments that was ever made upon the prerogatives of the crown. And therefore, for the sake of my mater, without any regard for my own, I hope all those that have a due regard for our constitution and for the rights and prerogatives of the crown, without which our constitution can not be preserved, will be against this motion.

Tłumaczenie: Piotr Napierała, zob. P. Napierała, Sir Robert Walpole - twórca brytyjskiej potęgi (1676-1745), Wydawnictwo UAM Poznań 2008.

Zostało zastrzeżone przez kilku dżentelmenów, w odpowiedzi na ten wniosek [o odwołanie Walpole’a – P.N.] , ze jeśli ma on zostać przeprowadzony, powinno się to odbyć bez szkody dla mojego życia, wolności czy dóbr. Lecz czy ci panowie uważają mój charakter i reputację za nic nie znaczącą? Czy przed ta Izbą, w której zasiadałem przez czterdzieści lat chcą oni koniecznie przekazać moje imię potomności okryte niełaską i hańbą? Nie będę ukrywał, ze fakt wymienienia mojego imienia w Parlamencie jako poddanego temu dochodzeniu jest lamnie wielkim zmartwieniem. Lecz jednocześnie mam tę satysfakcję stwierdzenia, że wrażenie jakie odniosą [posłowie – P.N.] zależy od spójności zarzutów przeciw mnie wysuniętych i od motywów oskarżających
Moja wielką i podstawową zbrodnią jest moje długotrwałe piastowanie urzędu; lub inaczej, długotrwałe wykluczenie tych, którzy teraz mnie skarżą. Jest to obraza przekraczająca wszystkie inne. Stoję na drodze do posiadania tej władzy i zaszczytów, których tak gorąco pragną. Nie mam zamiaru kwestionować sensu wojny między partiami, lecz w prowadzeniu tej wojny należałoby przestrzegać pewnych zasad. Torysi muszą tu przyznać, że nawet najbardziej nieznośne osoby nie doświadczyły pozaprawnych prześladowań. Gdziekolwiek zostały one postawione w stan oskarżenia, stawiano im jasne zarzuty. Miały uczciwy proces i mogły się bronić. Czy teraz ci, którzy są obznajomieni z prawidłową metodą sądowego postępowania zechcą zatwierdzić ten niepokojący precedens? Komu chcą się oni przypodobać czyniąc to? .
Panowie ci mówili wiele o patriotyzmie. Szlachetne to słowo, gdy należycie rozumiane. Lecz przykro mi stwierdzić, że ostatnimi czasy słowo to zostało tak wyświechtane, że grozi mu popadnięcie w hańbę. Prawdziwą ideą patriotyzmu zagubiono a słowo bywało prostytuowane by sprostać najbardziej niegodnym celom. Patriota! Patrioci wyrastają jak grzyby po deszczu! Mógłbym ich naliczyć pięćdziesięciu w ciągu doby. Widziałem jak niektórzy stawali się nimi w ciągu jednej nocy. Nigdy nie obawiałem się nowych patriotów, lecz gardzę ich działaniami. Ta udawana cnota wyrasta z osobistych złośliwości i zawiedzionej ambicji. Nie ma wśród nich człowieka, którego egoistycznego celu i powodu, dla którego dołączyli do opozycji nie mógłbym wskazać.
Odniosę się teraz do artykułów aktu oskarżenia wysuniętego przeciwko mnie, i wskażę, które z nich nie są dość przemyślane by dać się przerobić na konkretne zarzuty; po pierwsze w sprawach związanych z polityka zagraniczną, następnie polityka wewnętrzną, i w końcu prowadzeniem wojny
Co do spraw zagranicznych, muszę zauważyć, że nieczyste sposoby jakimi prowadzili je panowie z przeciwnej strony za pomocą mieszania wielu traktatów i skomplikowanych negocjacji w jeden wielki chaos. By sprawiedliwe osądzić tą kwestie nie należy rozpatrywać traktatów w oderwaniu od okoliczności i sytuacji w których zostały one podpisane, od osobliwej sytuacji w jakiej się obecnie znajduje i nie zapominając jaką władzą dysponowałem. Jestem ciągle nazywany „pierwszym i jedynym ministrem” tego kraju, czy wobec tego jestem „pierwszym i jedynym ministrem” całej Europy? Czy jestem odpowiedzialny za czyny innych państw tak jak za czyny własnego? Nie wystarczy słów by opisać rozliczne intrygi na wielu dworach, mogące zakłócić spokój publiczny; lecz o wszystko obwinia się mnie. Nie dość na tym. Jakakolwiek była polityka Anglii, byłem równie mocno za nią krytykowany. Gdy trwaliśmy w pokoju, byliśmy oskarżani o lękliwość i tchórzostwo. Gdy, z kolei, angażowaliśmy się w sprawy [Europy – P.N.] nazywano nas Don Kichotami i frajerami. Jeśli przestrzegaliśmy układów widziano to jako jarzmo nałożone na wolny naród, jeśli je zrywaliśmy, narzekano na brak sojuszników.
Przechodzę teraz do drugiego punktu – polityki wewnętrznej. Postawiono mi tu nienawistny zarzut, jakoby naród znosił najstraszliwsze i niepotrzebne koszty tylko po to by rozładować nasz dług publiczny i zlikwidować podatki. Lecz ten atak dotyczy raczej całego gabinetu niż mnie tylko. Jeśli jest jakakolwiek podstawa dla tego oskarżenia, to jest ono skierowane do Króla i obu Izb. Nie było wydatków, które nie były zaakceptowane przez parlament i jemu zaprezentowane jako projekty. Skarb publiczny działał w ramach wyznaczonych mu przez parlament. Jeśli nawet przez działania innych narodów naród musiał częściej unieść ciężar dodatkowych wydatków, to na pewno nie były one niepotrzebne; ponieważ jeśli przez zaniedbanie wystawilibyśmy się na atak, wydalibyśmy stokrotnie większe sumy na jego odparcie.
W takich sprawach zawsze następuje podział opinii. Ja byłem jednym z tych, którzy wydatki te uważali za niezbędne, i szczęśliwie dla mnie większość w obu Izbach była po mojej stronie, ale to miałoby jakoby wynikać z łapówek i korupcji. Jeśliby wymieniono tu jakiś przypadek takich praktyk i dowiedziono, ze nagradzałem jednych członków Izby lub choćby, ze groziłem innym, że pozbawię go stanowiska, by uzyskać jego głos, zarzut miałby jakieś podstawy. Lecz skoro został on już postawiony to pozostaje mi jedynie zaprzeczyć. Dzięki Bogu tak długo, aż ktoś przedstawi taki dowód, mam prawo tego narodu po swej stronie .
Niektórzy członkowie obu Izb rzeczywiście stracili swa służbę u Korony, lecz czy kiedykolwiek ja lub inny sługa Jego Królewskiej Mości powiedział im, że to dlatego, iż przeciwstawiali się działaniom Parlamentu? Usunięto ich, ponieważ Jego Królewska Mość nie uważał, by byli oni zdolni do dalszej służby. Jego Królewska Mość ma prawo tak uczynić, i nie znam nikogo kto miałby prawo zapytać „cóżesz ty czynisz? ”. Jeśli Jego Królewska Mość uważał za dobre by słudzy korony się zmieniali, czemu nie miałby to być dobry powód dla usunięcia niektórych? Czy to prawo nie jest uznawane przez cały naród z wyjątkiem tych, którzy obecnie wydaja się być jego właścicielami? Nie widzę więc jak może to uchodzić za zbrodnię, lub jak królewscy ministrowie mogą być ganieni za jego działania.
Odniosę się teraz do trzeciej kwestii poruszonej w akcie oskarżenia – prowadzenia wojny. Wykazałem już w jakich okolicznościach i w jaki sposób konflikt powstał; i ponieważ nie jestem generałem ani admirałem, ani nie mam nic wspólnego z armią czy flotą, pewien jestem, że nie ponoszę odpowiedzialności za postęp działań wojennych. Od początku były one prowadzone z energią i właściwą troska o nasze bezpieczeństwo i nasz handel. Jeśli nasze ataki na nieprzyjaciela bywały opóźnione bądź zbyt mało energiczne, to winni temu byli ci, którzy przez tyle lat wznosili krzyki przeciw stałej armii; ponieważ, myślę, że bez odpowiedniej ilości regularnego wojska, porównywalnego z tym jakim dysponują nasi sąsiedzi nie będziemy w stanie ani się obronić ani atakować naszych wrogów. Domniemane złe prowadzenie przeze mnie wojny może więc łatwo stać się główną ramą mojej obrony. Lecz nie będę dłużej zamęczał izby psując efekt wyjaśnień tak bezstronnie przedłożonych przez wielce czcigodnego dżentelmena, który przewodniczy Admiralicji.
Jeśli moja ekipa rządząca została wybrana w wyborach, to dlaczego mielibyśmy pomijać tu pozytywne efekty jej działalności? Jeśli fakty są zbierane przez jedną stronę, dlaczego nie maiłyby być gromadzone także i przez drugą? Dlaczego nie miałbym móc przemawiać na moją korzyść? Czyż nie zostałem wezwany przez głos Króla i narodu by zlikwidować fatalne efekty Projektu Mórz Południowych i by uratować kredyt publiczny? Czy nie zostałem postawiony na czele Departamentu Skarbu, gdy dochody były niepewne? Czyż kredyt nie odżył i nie rozkwita? A jeśli tak to komu należy przypisać ten sukces? Czy spokój nie został przywrócony w kraju i za granicą, mimo gwałtownych działań opozycji? Czy prawdziwy interes narodu nie jest realizowany i czy handel nie kwitnie? Czy panowie widzą tylko jeden aspekt tej nadmiernej władzy, którą [jakoby – P.N.] rozszerzam na wszystkie zakątki kraju i tej tyranii, za której pomocą prześladuję tych, którzy nie zgadzają się ze mną i nagradzam tych, którzy mnie popierają? Przydają mi oni sztucznej godności „pierwszego ministra” by oskarżyć mnie o nadużycie tej chimerycznej władzy, którą sami stworzyliście.
Jeśli naprawdę są oni przekonani, że armia jest corocznie organizowana przeze mnie, ze mam wyłączność rozporządzania urzędami i honorami, że używam tej władzy kosztem wolności i handlu, pozwólcie mi wybudzić ich z tej iluzji. Pozwólcie wyjaśnić sobie prawdziwą naturę dobrobytu publicznego. Pozwólcie mi pokazać im, że korona nie czyni tu uzurpacji, że wszystkie przedsięwzięcia były zaakceptowane przez parlament, że wszystkie sporne kwestie były rozważane z taka samą swoboda jak przed nastaniem tak „fatalnego” okresu mojej władzy – okresu, w którym upatruje się strat w handlu, nadejścia niewolnictwa, nadużyć prerogatyw i władzy. Lecz daleki jestem od tego by wierzyć, iż rzeczywiście czuja oni [opozycjoniści – P.N.] te obawy, którymi teraz próbują przemówić do pozostałych; i mam zbyt wysokie zdanie o ich mądrości by stwierdzić, że wiedza oni doskonale, iż skarzą się na krzywdy, których nie wycierpieli i ze teraz walczą bardziej o własny interes niż interes ogółu .
Czym jest ta nieograniczona władza która mi imputują? Jak ona się objawia i jak jej dowiedziono? Jakie były skutki tej korupcji, ambicji i chciwości, o które byłem tak śmiało oskarżany ?
Czy kiedykolwiek przypuszczano bym był skorumpowany? Byłby to ciekawy fenomen, korumpujący sam nie skorumpowany! Jeśli przypisują mi ambicje, to dlaczego wciąż jestem posłem Izby Gmin? – Ja, który odmówiłem białej laski tytułu lordowskiego. Chciałbym zapomnieć o tej niewielkiej ozdobie mych barków [Order Podwiązki – P.N.] , o którym panowie ci rozprawiają tonem oszczerczym. Lecz tak jak jestem przekonany, ze mogłaby ona wzbudzać zazdrość w innym miejscy, nie widzę jak mogłaby ona działać w ten sposób w izbie, gdzie wielu nosi to odznaczenie dzięki zasługom przodków.
Czy dałem przykład zachowań właściwych dla ludzi chciwych? Czy otrzymałem jakieś przywileje od Korony odkąd stanąłem na czele Skarbowości? Czy moje zachowanie różniło się pod tym względem od mych poprzedników? Czy było złem nadanie mojemu synowi stanowiska księgowego i dbanie o własną rodzinę? Mam nadzieję, że to działanie nie zostanie mi poczytane z a zbrodnię, dopóki nie zostanie dowiedzione, że zrobiłem tak mimo braku ich zdolności .
Jednak podczas gdy wyraźnie zaprzeczam, jakobym był „pierwszym i jedynym ministrem” i jakoby wszystkie działania rządu mi powinny być przypisane, nie będę uciekał od odpowiedzialności związanych z piastowaniem mego urzędu; i jeśli jeden krok jaki uczyniłem podczas mojego wieloletniego sprawowania urzędu okaże się haniebnym lub szkodliwym dla narodu, będę gotów odpowiedzieć na zarzuty .
By zakończyć, choć zawsze będę dumny z zaufania jakim zostałem obdarzony przez Jego Królewską Mość, zawsze będę gotów ustąpić z Rady, jeśli uzna to on za stosowne; przeto nie powinienem myśleć wiele więcej o przedmiocie tej sprawy, jeśli jej poruszanie nie ma na celu wtargnięcia w prerogatywy Korony. Lecz sądzę, ze wystosowywanie petycji do Jego Królewskiej mości o usuniecie jednego z jego sług, bez przedstawieniu konkretnych zarzutów przeciw niemu, jest jednym z najpoważniejszych podważeń prerogatyw królewskich, jakie kiedykolwiek nastąpiły. I dlatego mając na uwadze ten aspekt sprawy, nie zważając na własne dobro, mam nadzieje, że wszyscy którym nasza konstytucja i prerogatywy są drogimi, opowiedzą się przeciw petycji.

Walpole postanowił walczyć do końca będąc przekonanym o słuszności własnej dotychczasowej polityki, choć gmach jego elektoratu drżał w posadach. Najważniejsze dlań okręgi wyborcze w Szkocji i Kornwalii były zagrożone od czasów niesnasek miedzy nim a Księciem Argyll i Księciem Walii Fryderykiem w roku 1737. Petycja o odwołanie ministra ugrzęzła w parlamencie, udało się także zdobyć wotum zaufania dla rządu nieznaczną większością głosów 253:250. W tym głosowaniu opozycja zdobyła największą liczbę głosów od momentu swych narodzin . Walpole kontynuował walkę, aż do lutego 1742 roku, gdy spostrzegł, ze większości jaką dysponuje jest zbyt słaba by umożliwić rządzenie państwem. Dymisja została wówczas przyjęta przez Króla Jerzego II doprowadzonego do rozpaczy usiłującego wywrzeć presje na posłów by utrzymać ministra na stanowisku.

Brak komentarzy: