Loading...

czwartek, 25 sierpnia 2011

Madryt w XVIII wieku - madrycka prasa czasów oświecenia



Pierwszymi gazetami madryckimi z prawdziwego zdarzenia były Gaceta de Madrid (wydawana od roku 1661) i naukowo-krytyczny Mercurio histórico y político (od roku 1738) oraz gazeta Juana Martíneza de Salafranca (1697-1772): Las Memorias eruditas para la crítica de Artes y Ciencias, którego pierwszy numer ukazał się w kwietniu 1737 roku i pojawiał sie bardzo nieregularnie. Warto też wspomnieć o Efemérides barométrico médico-matritenses (1737-1747), Mercurio literario (1739-1740) i wychodzący potajemnie od 8 grudnia 1735 do 17 maja 1736 roku satyryczno-polityczny: Duende crítico de Madrid .

W połowie wieku nastąpił znaczny rozwój prasy antologicznej, dzięki m.in. Francisco Mariano Nipho, który w 1755 roku opublikował swoje polityczne dyskursy , a później tytuły o tak wymownych tytułach jak: El cajón de sastre (1760-1761) lub El Murmurador imparcial y observador desapasionado de las locuras y despropósitos de los hombres (1761), w których zawarł bezstronną i obiektywną obserwatora szaleństw i absurdalnych ludzkich pomysłów . Nie brakowało pism promujących zainteresowanie literaturą: Belianís literario (1765), El poeta (1764) Nicolása Fernándeza de Moratín, El Hurón político (1763), La Aduana crítica (1763), El anticuario noticioso de España y sus Indias (1763), Teatro crítico-moral (1764) wydany przez Benito Jerónimo Feijóo y Montenegro (1676-1764), autora wcześniejszych esejów: Teatro crítico universal (1726–1739).



Il. okładka: Diario Noticioso Curioso - Erudito y Comercial z 1758 roku, vide: http://www.quadraquinta.org/materiales-didacticos/cuaderno-de-ejercicios/periodicos-antiguos/galeria/periodic2.html

Il. Diario Noticioso Curioso - Erudito y Comercial z 1758 roku, vide: http://www.quadraquinta.org/materiales-didacticos/cuaderno-de-ejercicios/periodicos-antiguos/galeria/periodic3.html

Innymi oświeceniowymi czasopismami były: El expurgatorio crítico – „Krytyczny czyscic” (1767) i Miscelánea literaria (1770). Diario noticioso-erudito y comercial público y economico wydawany był przez Manuela Ruiza de Uribe od lutego 1758, a potem jako Diario de Madrid, od roku 1788 aż do 1918. Rozwijała sie też prasa ściśle naukowa. Można tu wymienić takie tytuły jak: Discursos mercuriales económico-políticos (1752; 1755-1756) Juana Enrique Graefa, Semanario Económico (1765-1767) Pedro Saury i Diario filosófico, médico, quirúrgico (1757) Juana Galisteo Xiorro.


Il. Okładka: El Pensador – myśl pierwsza - Pensamiento I, źródło: http://www.quadraquinta.org/materiales-didacticos/cuaderno-de-ejercicios/periodicos-antiguos/galeria/periodic4.html

Wzorem dla oświeceniowych pism krytycznych były w całej Europie brytyjskie The Tatler Richarda Steele'a (1709-1711) i The Spectator Josepha Addisona i Steele'a (1711-1714). Pierwszym pismem hiszpańskim nawiązującym do tego brytyjskiego wzoru był El Duende especulativo sobre la vida civil (1761), wydawany przez Holendra Juan Enrique Graefa.. Zaraz potem pojawił się El Pensador (od września 1762-1767) Clavijo y Fajardo, którego wpływ wykraczał poza Madryt i interesował elity także w Kadyksie. Oba pisma miały charakter pedagogiczny, umoralniający i liberalizujący.
Dekret królewski z 22 marca 1763 roku usztywnił reguły życia prasowego: ...Deseando fomentar y adelantar el comercio de libros en estos reinos, de cuya libertad resulta tanto beneficio y utilidad a las Ciencias y a las Artes... – „...pragnąc wspierać i promować handel książką w Królestwie, którego wolność jest tak korzystna i użyteczna dla Nauki i Sztuki...”). Prawo druku zostało wyraźnie przyznane jedynie autorowi, które ów uzyskiwał - prawo druku tylko autor posiada , po konsultacji z cenzura i uzyskaniu licencji. 20 października 1764 roku z kolei dwór postanowił, że przywileje druku nadane autorom są dziedziczne.

Na tym tle wyraźnie widoczne jest lekkie zahamowanie rozwoju prasy od połowy lat sześćdziesiątych aż do 1779 roku. Przyczyny tego można szukać w polityce rządu zaniepokojonego zamieszkami madryckimi przeciw markizowi (1766) i aferą związaną z jezuitami i ich ulotkami. Stąd wydano wyraźny zakaz drukowania prognoz, ponieważ uznano je za szkodliwe dla społeczeństwa i „nieprzydatne dla edukacji publicznej". Zakaz ten wprowadził król Karol III dekretem ogłoszonym 7 lipca 1767 roku . Zastosowanie tych środków represyjnych pozwoli w latach osiemdziesiątych ukazać się tylko kilku czasopismom naukowym i handlowym: Correo general de Europa (1769-1771), Las Memorias instructivas y curiosas sobre la agricultura (1778-1791), czy Semanario económico (1777-1778). Lata osiemdziesiąte przyniosły wyraźną odwilż, gdyż u władzy znalazło się wówczas nowe pokolenie oświeceniowych polityków. Rząd uwierzył, że edukowanie obywateli mu się przyda, co nie znaczy, że nie planowano sprawowania choćby minimalnego nadzoru nad prasą; czego dowodził dekret z 19 maja 1785 i rezolucja królewska z 2 października 1788 r. Odtąd druk gazet miał się odbywać pod kontrolą sądownictwa (Juez de Imprentas). Sześciopunktowa rezolucja głosiła że teksty muszą być podpisane przez autora lub tłumacza, że autorzy muszą zadbać, by to co chcą publikować nie zawiera określeń „"głupich albo sprośnych, ani też chwytów satyrycznych jakiegokolwiek rodzaju” - torpes ni lúbricas, ni tampoco satíricas de ninguna especie , a zwłaszcza by nie poruszać jakichkolwiek kwestii politycznych bez konsultacji z właściwym organem administracji.

Wzorem pisma był od 1786 roku Diario de Madrid. Naśladowali je redaktorzy takich pism jak: La Espigadera (1790-1791), Correo de Madrid (1786-1791), Diario de las Musas (1790-1791) oraz wielu tytułów prowincjonalnych.



BIBLIOGRAFIA:

* F. Aguilar Piñal, Periodismo e Ilustración en España, Estudios de Historia Social, 1991,
* T.Egido López, Prensa clandestina española del siglo XVIII: «El Duende Crítico», Universidad de Valladolid, Secretariado de Publicaciones e Intercambio Editorial, Valladolid, 2002.
* E. Larriba , Le Public de la presse en Espagne à la fin du XVIIIe siècle (1781-1808), Honoré Champion, París 1998,

http://argonauta.imageson.org/document91.html.

Tu z kolei mozna zobaczyc okładki XVIII-wiecznych gazet madryckich: http://www.quadraquinta.org/materiales-didacticos/cuaderno-de-ejercicios/periodicos-antiguos/galeria/galeriadeperiodicos.html

Piotr Napierała

Brak komentarzy: